De beschikbaarheid van energie en water is een noodzakelijke bestaansvoorwaarde voor zowel mensen als bedrijven. Het zijn voorzieningen van algemeen nut ofwel ‘nutsvoorzieningen’. Het belang van energie en water is in het industriële tijdperk sterk toegenomen, evenals de hoeveelheid energie en water die gebruikt wordt.

Goede voorzieningen voor energie en water zijn lang een verantwoordelijkheid van de overheid geweest, maar de ‘liberalisering’ die in de vorige eeuw overal plaatsvond heeft ook hier zijn intrede gedaan. Nu zijn het soms nog steeds publieke en soms private organisaties die zorgen voor energie en water. Een gevolg hiervan is gestegen prijzen. En omdat de afhankelijkheid van overheidsbeleid bij publieke nutsbedrijven en private ondernemingen groot is, kan niet zonder meer vertrouwd worden op leveringszekerheid tegen redelijke prijzen.

Zelfvoorzienend en duurzaam

Society 4.0 streeft naar zelfvoorzienendheid van energie en water. Daarnaast wordt er meer belang gehecht aan duurzaamheid, maar is het tegelijkertijd de vraag of we met de huidige stand van de techniek echt duurzaam energie kunnen produceren.

Vrije energie
Uit onderzoek weten we bovendien dat er al geruime tijd techniek bestaat die onbeperkt schone energie kan ontsluiten, zonder dat dat energie vergt – daarom ‘vrije energie’ genoemd. De potentie hiervan is gratis energie voor iedereen. Als dat er is, heeft dat invloed op alle verhoudingen die we kennen. Denk alleen al aan verlichting van armoede, grondstoffenoorlogen, het milieu en onze gezondheid, maar ook aan toenemende welvaart en daarmee welzijn.

Regionale productie voor autonome regio’s

Totdat deze techniek niet langer onderdrukt is, is de doelstelling van Domein 1 ‘Energie en water’ dan ook om via de breder bekende manieren zoveel mogelijk eigen energie en water te produceren. En zich daarbij op de regionale markt te richten. Dat kan bijvoorbeeld door zelf producent van regionaal geproduceerde energie en water te worden. Voor autonome regio’s zijn eigen nutsvoorzieningen voor energie en water onontbeerlijk.

Huishoudens, ondernemingen en publieke organisaties kunnen er zelf naar streven om energieneutraal te worden (in plaats van dat dit centraal wordt opgelegd via regels waar burgers geen enkele zeggenschap in hebben). De energiebehoefte van noodzakelijke voorzieningen – zoals de regionale digitale infrastructuur – kan zo regionaal worden opgewekt, opgeslagen en verplaatst.

Decentraal

Een van de beste en goedkoopste opties voor de decentrale productie van duurzame energie is aardwarmte als vervanging van gasgestookte verwarming. Deze aardwarmte kan ingezet worden voor de winning van energie in de vorm van warmte. Grondwater kan, vaak op een diepte tot zo’n 500 meter, worden opgepompt en ‘s winters gebruikt als (basis)verwarming van gebouwen waarna het weer de bodem wordt ingepompt. Minder diep kan overigens ook met een warmtepomp.

De energieopwekking kan decentraal plaatsvinden door kantoorgebouwen, winkels, scholen, overheidsgebouwen en woningen. Hiermee zijn zowel de digitale infrastructuur als de energie die de infrastructuur nodig heeft autonoom in de regio verankerd.